Cyfraith Amaethyddol yng Nghymru

Mae Llywodraeth Cymru wedi gofyn i Gomisiwn y Gyfraith ystyried, a ellid moderneiddio cyfraith amaethyddol yng Nghymru, ei symleiddio a’i gwneud yn fwy hygyrch drwy broses o godeiddio, a sut y gellid gwneud hynny.

English version

Mae Comisiwn y Gyfraith wedi cwblhau ei adolygiad o gyfraith amaethyddol sy’n gymwys yng Nghymru ac wedi cyhoeddi ei adroddiad cwmpasu.

Mae ein hadroddiad cwmpasu yn archwilio cyfraith amaethyddol bresennol yng Nghymru ac yn nodi’r ddeddfwriaeth sy’n addas i’w chynnwys mewn cod posibl yn y dyfodol. Mae ein gwaith ar y mater hwn yn cyfrannu tuag at raglen tymor hwy a arweinir gan Lywodraeth Cymru i wella hygyrchedd cyfraith Cymru, gan gynnwys trwy ddatblygu codau cyfraith Cymru ar bynciau datganoledig.

Mae cod cyfraith Cymru yn ddatganiad cynhwysfawr o’r ddeddfwriaeth sylfaenol, is-ddeddfwriaeth a, lle bo’n berthnasol, canllawiau’r llywodraeth ar bwnc penodol, fel amaethyddiaeth. Yn y cyd-destun hwn, mae codeiddio yn anelu at wneud y gyfraith ar y pwnc perthnasol yn haws i’w chanfod, ei llywio a’i deall.

Y broblem (Back to top)

Ar hyn o bryd, mae cyfraith amaethyddol yng Nghymru wedi’i gwasgaru ar draws nifer fawr o gyfreithiau nad ydynt o reidrwydd yn hawdd i’w canfod na’u deall. Mae hyn yn rhannol oherwydd bod cyfraith amaethyddol yng Nghymru yn tarddu o lawer o ffynonellau gwahanol. Mae’r gyfraith yn y maes hwn yn cynnwys deddfwriaeth a wneir gan Senedd Cymru ac ar wahân gan Senedd y DU. Mae cyfreithiau amaethyddol eraill yn tarddu o’r UE ac maent bellach yn ffurfio rhan o’n cyfraith ddomestig fel cyfraith a gymathwyd. Mae yna hefyd is-ddeddfau fel rheoliadau a gorchmynion y gellir eu gwneud gan Weinidogion Cymru, Gweinidogion y DU, neu mewn rhai achosion, y ddau.

Gan fod cyfraith amaethyddol yng Nghymru yn tarddu o’r holl ffynonellau gwahanol hyn, nid yw hi wastad ar gael yn Gymraeg ac yn Saesneg. Mae’r ddeddfwriaeth yn y maes hwn hefyd yn dyddio’n ôl cyn belled â’r bedwaredd ganrif ar bymtheg ac, yn annisgwyl, yn hen ffasiwn mewn lleoedd.

Gyda’i gilydd, mae’r materion hyn yn golygu y gall fod yn heriol nodi’r ddeddfwriaeth amaethyddol sy’n gymwys yng Nghymru ac, mewn rhai achosion, yn anodd deall y gyfraith berthnasol.

Prosiect (Back to top)

Ar gais Llywodraeth Cymru, dechreuodd Comisiwn y Gyfraith ei ddadansoddiad manwl o ddeddfwriaeth amaethyddol ym mis Ebrill 2024. Ein prif dasg oedd nodi’r ddeddfwriaeth yr ydym yn ei hystyried yn addas i’w chynnwys mewn cod cyfraith amaethyddol posibl i Gymru yn y dyfodol.

Mae ein hadroddiad cwmpasu yn archwilio dros 150 o wahanol gyfreithiau ac yn nodi’r ddeddfwriaeth yr ydym yn credu y gellid ei chynnwys mewn cod cyfraith amaethyddol posibl i Gymru yn y dyfodol.

Rydym yn dod i’r casgliad y gellid gwella hygyrchedd cyfraith amaethyddol yng Nghymru drwy greu cod cyfraith amaethyddol ddwyieithog, wedi’i foderneiddio i Gymru. Rydym yn nodi model arfaethedig ar gyfer cod o’r fath a fyddai’n golygu dwyn ynghyd ddeddfwriaeth amaethyddol bresennol mewn nifer arwahanol o ddeddfiadau sy’n nodi’n glir eu bod yn rhan o god cyfraith amaethyddol i Gymru.

Mae ein hadroddiad hefyd yn nodi problemau technegol gyda deddfwriaeth amaethyddol bresennol a allai elwa o newidiadau neu addasiadau i’r gyfraith sydd â’r nod o foderneiddio, symleiddio a lliflinio deddfwriaeth. Er enghraifft, rydym yn nodi achosion lle nad yw’r gyfraith yn adlewyrchu arfer sefydledig ac yn tynnu sylw at y cyfreithiau hynny a allai fod yn addas i’w diddymu. Rydym hefyd yn tynnu sylw at nifer o alwadau am ddiwygio deddfwriaeth amaethyddol yn sylweddol a allai fod angen ystyried bellach cyn y gellid codeiddio’r gyfraith yn y maes hwn.

Camau nesaf (Back to top)

Cyhoeddwyd ein hadroddiad cwmpasu ar 11 Chwefror 2026. Mae’n nawr fater i Lywodraeth Cymru adolygu ac ystyried a ddylid sefydlu cod cyfraith amaethyddol i Gymru ac, os felly, a ddylid gwneud hynny yn unol â’r model a gynigiwyd yn ein hadroddiad. Fel yr amlinellwyd yn ein protocol, rhaid i Weinidogion Cymru ddarparu ymateb dros dro o fewn chwe mis i’w gyhoeddi ac ymateb llawn o fewn blwyddyn.